Panimula: Ang Nawawalang Piraso ng Kasaysayan
Ang kasaysayan ng Hilagang Amerika ay madalas na isinasalaysay sa pamamagitan ng mga pangalan ng mga lalaki—mga pangulo, heneral, imbentor, at explorer. Ngunit sa likod ng mga kilalang kuwentong ito, mayroong isang mas malawak at mas mayamang salaysay na puno ng mga kontribusyon ng kababaihan. Sa mahabang panahon, ang kanilang mga kwento ay naiwan sa mga anino, hindi naisulat, o sadyang binura. Ang artikulong ito ay naglalayong ilantad ang ilan sa mga pinakamahalagang, ngunit madalas na napapabayaang, kontribusyon ng mga babaeng bayani mula sa Canada at Estados Unidos. Sila ang mga siyentipiko, artista, organisador, at manggagawa na humubog sa kontinente nang hindi kinikilala.
Ang Mga Tagapagtaguyod ng Katutubong Karapatan at Kultura
Bago pa man dumating ang mga mananakop mula sa Europa, ang mga katutubong kababaihan sa Turtle Island ay may mahalagang papel sa lipunan bilang mga pinuno, manggagamot, at tagapag-ingat ng kaalaman. Ang kanilang pamana ay ipinagpatuloy sa kabila ng kolonisasyon.
Mga Pinuno at Diplomat
Si Pocahontas (Matoaka) ng tribong Powhatan ay madalas na romantisado, ngunit ang kanyang tunay na papel bilang tagapamagitan sa pagitan ng kanyang mga tao at ng mga kolonista sa Jamestown, Virginia noong unang bahagi ng 1600s ay isang mahalagang diplomatikong pagsisikap. Sa dakong kanluran, si Sacagawea ng tribong Shoshone ay naging mahalagang gabay at interpreter para sa ekspedisyon ni Meriwether Lewis at William Clark (1804-1806). Ang kanyang kaalaman sa heograpiya at mga kasanayan sa pakikipag-ugnayan ay mahalaga sa tagumpay ng ekspedisyon.
Sa ika-20 siglo, si Wilma Mankiller ay naging unang babaeng Punong Pinuno ng Cherokee Nation noong 1985. Sa kanyang pamumuno, pinangunahan niya ang makabuluhang pag-unlad sa pabahay, kalusugan, at edukasyon para sa kanyang mga nasasakupan sa Oklahoma. Sa Canada, si Elijah Harper (isang lalaki) ay kilala sa pagpigil sa Meech Lake Accord, ngunit ang mga katutubong kababaihan tulad ni Mary Two-Axe Earley ng Mohawk Nation ay nanguna sa pakikibaka laban sa seksistang probisyon ng Indian Act ng Canada, na nagresulta sa pagpasa ng Bill C-31 noong 1985 upang ibalik ang katayuan sa mga kababaihan at kanilang mga anak.
Mga Siyentipiko at Imbentor na Nagbago ng Mundo
Ang larangan ng agham at teknolohiya ay puno ng mga babaeng ang mga pundamental na kontribusyon ay inangkin ng kanilang mga kasamang lalaki o kaya ay hindi kinilala sa loob ng mahabang panahon.
Mga Pioneer sa Kompyuter at Aerospace
Si Ada Lovelace (British) ay kinikilala bilang unang computer programmer, ngunit sa Amerika, si Grace Hopper ay isang napakalaking pigura. Si Rear Admiral Hopper ng United States Navy ang nag-imbento ng unang compiler at nagpasimula ng pag-unlad ng COBOL programming language. Sa larangan ng aerospace, ang “Hidden Figures” ng NASA—sina Katherine Johnson, Dorothy Vaughan, at Mary Jackson—ay gumawa ng mga mahahalagang kalkulasyon at analisis para sa mga misyong Project Mercury at Apollo 11 sa Langley Research Center sa kabila ng diskriminasyon sa lahi at kasarian.
Si Chien-Shiung Wu, isang pisikong ipinanganak sa China na nagtrabaho sa Columbia University, ay nagsagawa ng pang-eksperimentong “Wu experiment” noong 1956 na nagpabula sa batas ng konserbasyon ng parity, isang pundamental na prinsipyo sa pisika. Ang kanyang mga kasamang lalaki, Tsung-Dao Lee at Chen Ning Yang, ang tumanggap ng Nobel Prize in Physics noong 1957 para sa teoretikal na gawain, habang ang kontribusyon ni Wu ay hindi opisyal na kinilala ng komite.
Mga Tagapagtaguyod ng Kalusugan at Medisina
Si Dr. Elizabeth Blackwell ang naging unang babaeng nakakuha ng medikal na degree sa Estados Unidos noong 1849, at itinatag ang New York Infirmary for Indigent Women and Children. Si Dr. Rebecca Lee Crumpler ang naging unang babaeng Aprikano-Amerikanong doktor noong 1864 at sumulat ng “A Book of Medical Discourses” batay sa kanyang karanasan sa pagseserbisyo sa mga pinalayaang alipin pagkatapos ng Digmaang Sibil. Sa larangan ng pampublikong kalusugan, ang trabaho ni Dr. Alice Hamilton sa University of Chicago at Harvard University ang nagtatag ng larangan ng industriyal na medisina sa Estados Unidos.
| Pangalan | Larangan | Pangunahing Kontribusyon | Taon |
|---|---|---|---|
| Grace Hopper | Computer Science | Imbento ng unang compiler at COBOL language | 1950s |
| Katherine Johnson | Aerospace Mathematics | Trajectory calculations for NASA’s Mercury & Apollo missions | 1960s |
| Chien-Shiung Wu | Experimental Physics | Wu experiment na nagpabula sa conservation of parity | 1956 |
| Alice Ball | Chemistry | Unang epektibong treatment para sa Hansen’s disease (leprosy) | 1915 |
| Rosalind Franklin | Biophysics | X-ray diffraction images ng DNA na nagpakita ng helical structure | 1952 |
| Marie Maynard Daly | Biochemistry | Unang Aprikano-Amerikanang nakakuha ng PhD sa Chemistry sa US | 1947 |
Mga Manunulat at Artista na Naghimagsik
Ang panitikan at sining ay naging daluyan para sa mga babaeng ipahayag ang kanilang karanasan at hamunin ang status quo.
Mga Tagapagbukas ng Daan sa Panitikan
Si Phillis Wheatley, isang aliping Aprikano na dinala sa Boston, ay naging unang Aprikano-Amerikanang makapaglathala ng isang libro ng tula, “Poems on Various Subjects, Religious and Moral” noong 1773. Sa ika-19 na siglo, si Emily Dickinson ng Amherst, Massachusetts ay nagsulat ng mahigit 1,800 tula na nag-eksplora sa kamatayan, imortalidad, at kalikasan, ngunit kakaunti lamang ang naipalathala noong nabubuhay pa siya. Ang kanyang buong gawa ay naging kilala lamang pagkatapos ng kanyang kamatayan. Si Zora Neale Hurston, isang pangunahing pigura sa Harlem Renaissance, ay nagsagawa ng masusing gawaing pang-etnograpiya at sumulat ng mga nobelang tulad ng “Their Eyes Were Watching God” (1937).
Mga Biswal na Artista at Kulturang Popular
Sa sining biswal, si Georgia O’Keeffe ay kinilala para sa kanyang mga malalaking painting ng mga bulaklak at tanawin ng New Mexico, ngunit ang kanyang pagiging pioneer bilang isang babaeng artista sa isang lalaking-dominated na mundo ay isang malaking tagumpay. Ang photographer na si Dorothea Lange ay nag-dokumento ng Great Depression sa pamamagitan ng kanyang makapangyarihang larawan tulad ng “Migrant Mother” (1936). Sa musika, si Sister Rosetta Tharpe ay itinuturing na “Godmother of Rock and Roll” para sa kanyang pioneering fusion ng gospel, blues, at electric guitar noong 1930s at 1940s.
Mga Organisador at Aktibista para sa Pagbabago
Ang sosyal at pampulitikang pag-unlad sa Hilagang Amerika ay hindi magaganap nang walang walang pagod na pagsisikap ng mga babaeng aktibista.
Ang Pakikibaka para sa Karapatang Bumoto (Suffrage)
Ang kilusan para sa karapatang bumoto ng kababaihan ay pinangunahan ng mga pigurang tulad nina Susan B. Anthony at Elizabeth Cady Stanton sa Seneca Falls, New York. Ngunit ang mga babaeng kulay tulad nina Ida B. Wells, isang mamamahayag at aktibista laban sa lynching, at Mary Church Terrell, isang founding member ng National Association for the Advancement of Colored People (NAACP), ay kailangang labanan ang parehong seksismo at rasismo sa loob at labas ng kilusan. Sa Canada, ang mga lalawigan tulad ng Manitoba ang unang nagbigay ng karapatan sa mga babaeng bumoto noong 1916, salamat sa pagsisikap ng mga grupo tulad ng Political Equality League na pinangunahan ni Nellie McClung.
Mga Lider ng Karapatang Sibil at Panlipunang Hustisya
Si Rosa Parks ng Montgomery, Alabama ay kilala sa kanyang pagtangging magbigay ng upuan sa isang bus noong 1955, ngunit siya ay isang sinanay na aktibista ng NAACP. Si Fannie Lou Hamer ay isang masang lider ng karapatang sibil mula sa Mississippi na nag-organisa ng Freedom Summer at itinatag ang Mississippi Freedom Democratic Party. Si Dolores Huerta, kasama si Cesar Chavez, ay co-founded ang United Farm Workers at pinangunahan ang pakikibaka para sa mga karapatan ng mga manggagawang Latino. Sa Canada, si Viola Desmond ng Nova Scotia ay nagprotesta laban sa segregasyong panlahi sa isang sinehan noong 1946, isang dekada bago ang protesta ni Rosa Parks.
Mga Manggagawa at Entrepreneur na Nagtayo ng Ekonomiya
Ang ekonomikong kasaysayan ay hindi lamang tungkol sa mga industriyalistang lalaki; ito ay itinayo sa pamamagitan ng paggawa at talino ng kababaihan.
Mula sa Mga Pabrika hanggang sa Wall Street
Ang mga “Rosie the Riveter” noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig—mga milyun-milyong babaeng pumasok sa mga pabrika ng pagmamanupaktura tulad ng Ford Motor Company at Boeing—ay mahalagang nagpanatili ng ekonomiya ng digmaan ng Amerika. Bago pa man iyon, ang mga manggagawang babae sa mga pabrika ng tela tulad ng Lowell Mill Girls sa Massachusetts ay nagsagawa ng mga unang strike noong 1830s. Sa larangan ng negosyo, si Madam C.J. Walker (Sarah Breedlove) ang naging unang babaeng self-made millionaire sa Amerika sa pamamagitan ng kanyang linya ng pampaganda at haircare para sa mga babaeng Aprikano-Amerikano. Si Lydia Estes Pinkham ay nag-market ng kanyang “Vegetable Compound” bilang lunas para sa mga problema ng kababaihan, na nagtatag ng isang malaking negosyo noong huling bahagi ng 1800s.
Mga Kontribusyon sa Edukasyon at Pagbuo ng Bansa
Ang pagtatatag ng mga institusyong pang-edukasyon ay isang pangunahing paraan kung saan itinaguyod ng mga kababaihan ang kaalaman at pag-unlad ng lipunan.
Si Mary Lyon ang nagtatag ng Mount Holyoke Female Seminary noong 1837 sa Massachusetts, ang unang kolehiyo para sa kababaihan sa Estados Unidos na naging modelo para sa iba pang institusyon tulad ng Vassar at Wellesley. Si Frances Willard ay naging unang babaeng dean ng mga babae sa Northwestern University at nanguna sa Women’s Christian Temperance Union. Para sa mga Aprikano-Amerikano, si Mary McLeod Bethune ay itinatag ang Daytona Normal and Industrial Institute for Negro Girls noong 1904, na naging bahagi ng Bethune-Cookman University. Siya rin ang naging tagapayo ni President Franklin D. Roosevelt at itinatag ang pambansang National Council of Negro Women.
- Emma Willard: Nagtatag ng Troy Female Seminary noong 1821, isang pioneer sa mas mataas na edukasyon para sa kababaihan.
- Catherine (Kit) Coleman: Unang babaeng accredited war correspondent ng Canada, sumakop sa Digmaang Espanyol-Amerikano noong 1898.
- Nellie McClung: Isang miyembro ng “The Famous Five” sa Canada na nakipaglaban upang kilalanin ang mga babae bilang “persons” sa ilalim ng British North America Act noong 1929.
- Jovita Idár: Mamamahayag at aktibista ng Mexico-Amerikano na nagtanggol sa mga karapatan ng mga Latino sa Texas at nagtatag ng League of Mexican American Women noong 1911.
Ang Patuloy na Paghahanap: Pagkilala at Pagpapanatili ng Pamana
Sa mga nakaraang dekada, may mga pagsisikap na ituwid ang kasaysayan. Ang mga proyekto tulad ng “The National Women’s History Project” (ngayon ay National Women’s History Alliance) sa USA at ang “Heritage Minutes” ng Historica Canada ay nagsusumikap na ilabas ang mga kuwentong ito. Ang mga museo tulad ng National Museum of Women in the Arts sa Washington, D.C. at ang planong Smithsonian American Women’s History Museum ay naglalayong magbigay ng permanenteng pagkilala. Gayunpaman, ang gawain ay hindi pa tapos. Ang pagtuklas at pagpapalaganap ng mga kuwento ng mga kababaihang tulad nina Annie Jump Cannon (astronomer na nag-klasipika ng mga bituin), Henrietta Lacks (na ang “HeLa” cells ay nag-ambag sa hindi mabilang na medikal na pagsulong), at Shirley Chisholm (unang babaeng Aprikano-Amerikanang nag-file para maging presidente ng USA noong 1972) ay mahalaga para sa isang buo at tumpak na pag-unawa sa kasaysayan ng Hilagang Amerika.
FAQ
Bakit napakaraming kababaihan sa kasaysayan ang hindi kinikilala?
Maraming dahilan: ang sistemang panlipunan at legal na pumipigil sa mga kababaihan na magmay-ari ng ari-arian, mag-publish sa kanilang sariling pangalan, o pumasok sa mga propesyon; ang bias ng mga mananalaysay sa pagtatala ng mga gawa ng mga lalaki; at ang pag-angkin ng kredito ng mga kasamang lalaki o superior sa lugar ng trabaho at agham.
Sino ang ilan sa mga unang babaeng nakatanggap ng pagkilala sa larangan ng agham?
Si Marie Curie (Polish-French) ay isang halimbawa, ngunit sa Amerika, si Barbara McClintock ay nakatanggap ng Nobel Prize in Physiology or Medicine noong 1983 para sa kanyang pagtuklas ng genetic transposition. Si Gertrude B. Elion, kasama si George H. Hitchings, ay nanalo ng Nobel Prize noong 1988 para sa kanilang makabagong paraan sa pagbuo ng mga gamot.
Paano naiiba ang karanasan ng mga katutubong kababaihan sa kasaysayan ng Hilagang Amerika?
Ang mga katutubong kababaihan ay nakaranas ng double burden ng kolonisasyon at patriyarkiya. Maraming lipunan ang katutubo ay mas balanse ang kasarian bago ang kolonisasyon. Ang mga batas tulad ng Indian Act ng Canada at mga patakaran ng assimilation ng USA ay sadyang sinira ang tradisyonal na mga tungkulin at kapangyarihan ng kababaihan, isang bagay na patuloy na inaayos ng mga aktibista at lider ngayon.
Ano ang magagawa natin upang kilalanin ang mga kontribusyong ito?
Maaari nating suportahan ang mga museo at proyektong pang-kasaysayan na nakatuon sa mga kababaihan, hilingin sa mga paaralan na isama ang mas maraming materyal, basahin at ibahagi ang mga akda at talambuhay ng mga babaeng makasaysayan, at palaging tanungin: “Sino ang nawawala sa kuwentong ito?” kapag nag-aaral ng kasaysayan.
Mayroon bang mga kilalang babaeng Canadian na dapat malaman?
Oo, bukod sa mga nabanggit, kasama dito si Agnes Macphail (unang babaeng nahalal sa Parliament of Canada noong 1921), Emily Carr (mahusay na pintor at manunulat mula sa British Columbia), Kenojuak AshevakBertha Wilson (unang babaeng nahirang sa Supreme Court of Canada noong 1982).
ISSUED BY THE EDITORIAL TEAM
This intelligence report is produced by Intelligence Equalization. It is verified by our global team to bridge information gaps under the supervision of Japanese and U.S. research partners to democratize access to knowledge.
The analysis continues.
Your brain is now in a highly synchronized state. Proceed to the next level.